Duzeka.pl

Katalog

Książka A-Z

OPIS PRODUKTU

7.02.2018, 23:43
  • Autor Helmuth James, Von Moltke Freya
  • Tłumaczenie Prawda Grażyna
  • Wydawnictwo Znak
  • Język wydania polski
  • Język oryginału niemiecki
  • Numer wydania I
  • Data premiery 2017-09-13

OCENA

Listy na pożegnanie
Helmuth James i Freya von Moltke - dwoje młodych ludzi, opozycjonistów w nazistowskich Niemczech. On był jednym z twórców Kręgu z Krzyżowej. Ona - gospodynią tajnych obrad w dolnośląskim majątku rodzinnym. On w więzieniu oczekuje na proces i egzekucję, ona trwa przy nim do końca. Ten zbiór nigdy wcześniej nie publikowanych po polsku listów jest dokumentem miłości pokonującej więzienne mury i śmierć. Oraz świadectwem głębokiej wiary. 

"Listy te związane są z jego śmiercią i moim dalszym życiem. Były dla mnie podstawą przetrwania, a więź, której są wyrazem, utrzymuje się do dziś. Mieliśmy prawie cztery miesiące, by się ze sobą pożegnać jako mąż i żona. To zwieńczenie, a jednocześnie najtrudniejszy czas naszego wspólnego życia."

Freya von Moltke, 1991


RECENZJA
Bohaterowie drugiej wojny światowej, ludzie którzy w tym trudnym czasie znaleźli w sobie odwagę by zachować się jak należy, by komuś pomóc we wspólnej niedoli czy w jakikolwiek sposób sprzeciwić się bezwzględnemu złu. Pośród takich osób znalazł się również niemiecki hrabia Helmuth James von Moltke, opozycjonista w nazistowskich Niemczech. Uwięziony za swoją działalność konspiracyjną a następnie skazany na śmierć. Z okresu jego niewoli zachowały się listy jakie w tajemnicy wymieniał z żoną, Freya'ą von Moltke. Wybór tych listów wraz z obszernym wstępem opublikowało po raz pierwszy w języku polskim wydawnictwo Znak pod tytułem "Listy na pożegnanie".

Fizycznie sytuacja Helmutha po aresztowaniu nie przedstawiała się bardzo źle - nikt go nie torturował, nie głodził, a choć w celi było chłodno to więzień mógł przyjmować paczki z domu, w tym również koce. Ponadto w więzieniu funkcję duchownego pełnił zaprzyjaźniony pastor, który skwapliwie - ryzykując własne życie - przekazywał liczne listy między uwięzionym a jego małżonką. Choć jednak miesiące poprzedzające proces Helmutha von Moltke odbiegały od najgorszych scenariuszy jakie przecierpieć musieli inni bohaterowie tego czasu, nie był to czas beztroski. Coraz wyraźniej w świadomości uwięzionego zarysowywała się bowiem przyszłość, w której niemal na pewno czekał go wyrok śmierci. Do przykrych rozmyślań nad nieuchronnym losem wkradała się również tęsknota za rodziną - szczególnie żoną i dwoma małymi synami. Obawy te odbijają się echem w listach obojga małżonków.

Listy są porażające - nie tylko ze względu na świadomość nieuniknionej rychłej śmierci Helmutha Jamesa. Przejmujący jest tu również niezwykły spokój i wiara, które pozwalają małżonkom pogodzić się z niesprawiedliwym losem, traktując prawdopodobną śmierć jako początek kolejnego etapu ich wspólnego życia - tym razem bardziej duchowego. W listach więźnia przebija niekiedy idealistyczna postawa, która każe mu traktować własne życie bardziej jako narzędzie czy drogę do wykonania pewnej misji, niż coś osobistego. Nie oznacza to bynajmniej iż jest mu obojętna śmierć, stara się po prostu odnaleźć sens tego co się wydarza. I tu wyraźnie widać jego pełne - wyrażone wprost - zaufanie do Boga i pogodzenie z Jego wolą. Czasem tylko wspomina - bardzo spokojnie, bez histerii, zwyczajnie  - że nie chce umierać lub że boi się ?zwierzęcego strachu? w ostatnich chwilach. I to są momenty, w których trudno zachować spokój. Pojawia się pytanie co dzieje się w tym człowieku - czy tylko uspokaja żonę prostotą zwierzenia, czy autentycznie nie ma do ukrycia krzty gwałtownego lęku. Innym razem jednak pisze o intensywnych mękach i bólu, bez ogródek, ufny w spokój Frey'i - te momenty są jednak nieliczne, niemal nikną w tonie pogodzenia z losem.

Freya pisze trochę o swojej codzienności, o domu, o małych synach nieświadomych sytuacji i tęskniących za ojcem. Opisuje też widok poranka nad ich domem, drogę w jakimś znanym im obojgu miejscu którą miała okazję niedawno przebyć, słowa synów, ich postępy w nauce, urodziny, swięta, ważne wydarzenia w ich życiu.

Małżonkowie nieustannie wyznają sobie miłość, piszą z czułością i tęsknotą ale też z pewnym pogodzeniem z - jak czują - nieuchronnym losem. Tu po raz kolejny uderza wiara obojga w życie wieczne, w którym spotkają się ponownie. Helmuth wręcz w filozofii Kanta doszukuje się wskazówek dotyczących czasu, w którym się to stanie. Ale jeszcze przed tym życiem wiecznym Freya deklaruje, że jej dalsze samotne życie będzie w istocie życiem ich obojga. W tym wszystkim kolejnym uderzeniem jest stosunek małżonków do swojej sytuacji - mimo żalu i lęku odczytują swoje nieszczęście jako łaskę, która pozwoliła wzmocnić ich więź, jako "instrument objawienia". Właściwie kodem wzajemnych relacji Helmutha i Fre''i zdaje się być Biblia. Trudno odnaleźć w zbiorze list, w którym nie znajdziemy informacji o fragmencie z Biblii inspirującym jedno z nich danego dnia lub choć rozważania o Bogu i Jego roli w tej dramatycznej sytuacji.

Von Moltkowie usiłują wyzyskać każdy pozostały im dzień dla siebie, dla przygotowania się na śmierć Helmutha Jamesa. Jednak nie poddają się, podejmują walkę w sądzie, szukają - choćby tylko dla świadomości że niczego nie zaniedbali - pomocy. Ich listy wypełnione są planami obrony w sądzie, opisami kroków które udało im się podjąć i ich rezultatami. Wydaje się, że powoli coraz mniej wierzą w uniewinnienie - chcą przede wszystkim przedstawić Helmutha w odpowiednim świetle i ochronić kogo się da, bez względu na wyrok.

Listy napisane są tonem pełnym cichego wzruszenia, czasem wzniosłym, innym razem naznaczone zwyczajnym pragmatyzmem - gdy piszą o śledztwie, naradzają się nad obroną. Same listy nie dają pełnego wglądu w sprawę, a przypisy znajdujące się pod każdym z listów nie wyjaśniają wszystkiego. Helmuth przytacza w listach akt oskarżenia i przebieg rozprawy, wciąż jednak jest to niepełna informacja, wymaga uzupełnienia. Gdyby nie obszerny wstęp i biografia, trudno by zrozumieć o co dokładnie chodzi i jak bardzo zasadne są oskarżenia. Toteż nie wszystkie fragmenty są ciekawe dla zwykłego czytelnika - niezrozumiałe czasem elementy planowania obrony, napomknienia niejasne o wydarzeniach związanych z konspiracją Helmutha Jamesa, często trudno odgadnąć o czym tak do końca mowa.

Przedstawiają jednak niewątpliwą wartość jako świadectwo historii. Ciekawe są też z psychologicznego, czy czysto ludzkiego punktu widzenia. Te zakazane listy przedstawiają trudną do wyobrażenia sytuację dwojga kochających się ludzi w obliczu zbliżającej się śmierci jednego z nich. Ukazują proces godzenia się - a właściwie instynktowne pogodzenie się z nieuniknionym. Niepoddawanie się a jednak ufność, że cokolwiek się wydarzy - tak właśnie ma być. Godne pozazdroszczenia na tym niestabilnym, choć być może najlepszym ze światów.

Iwona Ladzińska

Komentarze

  • Artykuły
  • Wywiady
  • Inne

Amal Clooney wreszcie jest w ciąży?

Zmiana kształtów żony George'a Clooneya może wskazywać na to, że na... »

Wyprasowana twarz Madonny na okładce

59-letnia Madonna mimo upływu czasu nie rezygnuje z wizerunku młodziutk... »

Oficjalna sesja laureatów Złotych Globów!

W niedzielny wieczór, w hotelu Beverly Hilton w Beverly Hills po raz 74.... »

Nasze     Patronaty

Zamęt nocy
Seria o przygodach Mercedes Thompson okrzyknięta została jedną z najlepszych!

Biega
    na blogach

McClellan Brian ? Jesienna Republika. Trylogia magów prochowych t.3
Trzeci i ostatni tom trylogii Magów prochowych doczekał się wreszcie swojej kolejki do czytania.  Po lekturze tomu drugiego zastanawiałam się, czy autor zdoła mnie
Królestwo Książek
Darmowe książki dla Blogerek! (i Blogerów)
Cześć! Wiem, że może to zabrzmieć jak kiczowata reklama, ale akcja z pewnością taka nie jest.Dzielę się wiadomością ze wszystkimi Blogerkami
Kobietnik
"Taki kot pomaluje każdy płot" - zwierzęcy bohaterowie podbijają nasze serca!:)
Sympatyczny zwierzak na okładce nie tylko fizjonomię ma uroczą - jest też istotką o złotym sercu, niezwykle empatyczną, pomysłową, działającą
Książkowa mania
BOOK TOUR: "Co mnie zmieniło na zawsze" - Amber Smith
Cześć, dziś kolejna książka, przeczytana w ramach Book Tour. Organizatorką jest autorka bloga "Wyznania uzależnionej od..książek"     Eden j
Mercy In Your eyes
Doodle Fusion: Planeta Bazgrołów
Stres to niestety nieodłączny element naszego życia. Towarzyszy nam niemal każdego dnia czy to w pracy, szkole, czy w domu. Można sobie z nim radzić na wiele ró
Elle Kennedy: Podbój
Autor: Elle KennedyTytuł: PodbójSeria: Off-Campus #3Stron: 448Wydawca: Zysk i S-kaBeztroska swoboda studencka powoli dobiega końca. Bohaterowie serii Off-Campus stopniowo docieraj
Zwiedzam wszechświat
Zapowiedzi marcowe [2017]
Luty minął jak z bicza strzelił, przyszła pora na marcowe zapowiedzi wydawnicze.Również i tym razem nie powala ilość nowości, które mnie w jaki
Redaktor na tropie
Mariusz Czubaj ?Martwe popołudnie?
Myślcie, a będzie Wam dane Żyjemy w czasach świętej trójcy. Ta trójca to media, biznes i polityka. Zacznę od sprostowania. I czepiania się. Choć
Kobietnik
"Tajemnicze kolorowanki" - kolorowanie i "wartości dodane";)
Pani naszej pierwszoklasistki stara się urozmaicać lekcje na wszelkie sposoby - wiadomo, że niesztampowe zadania przykuwają uwagę, wciągają, intrygują. Gdy zada
Angus Watson "Czas żelaza"
Zazwyczaj dzielę książki na trzy kategorie. Pierwszą stanowią dzieła, które przywracają czytelnikom wiarę w istnienie dobrej literatury. W szeregi drugie
Redaktor na tropie
Marcin Ciszewski ?Wiatr?
Nasza zima zła To miał być sylwester inny niż wszystkie, spędzony w surowych warunkach w schronisku na Kasprowym Wierchu, będącym mekką wszystkich szanują
Fascynacja książką
"Piąta pora roku" Nora K. Jemisin
Kiedy "Piąta pora roku" trafiła w moje ręce, od razu miałam ochotę ją przeczytać. W zależności od nastroju lubię sięgać po różne
Nałogowy Książkoholik
FELIETON: Wcale nas nie znacie!
źródłoPrzeglądając różnego rodzaju strony internetowe i czytając komentarze co poniektórych osób i nie ukrywajmy, że chodzi mi tu gł
Kobietnik
"Taki kot pomaluje każdy płot" - zwierzęcy bohaterowie podbijają nasze serca!:)
Sympatyczny zwierzak na okładce nie tylko fizjonomię ma uroczą - jest też istotką o złotym sercu, niezwykle empatyczną, pomysłową, działającą
Po drugiej stronie... książki
"Harry Potter i Kamień Filozoficzny", wersja ilustrowana
Dziś recenzja trochę nietypowa, bo zdjęciowa. Jestem pewna, że wielu z Was, tak jak i ja z niecierpliwością wyczekiwało tej daty: 21//22 października, premiera
Zwiedzam wszechświat
"Mnich"
Autor: Matthew Gregory LewisTytuł: "Mnich"Wydawnictwo: Vesper, 2016Ilość stron: 457Okładka: miękka ze skrzydełkamiW II połowie XVIII wieku ludzką wyobraźni
Przedpremierowo: Co mnie zmieniło na zawsze [patronat]
Agresja. Brutalność. Przemoc na tle seksualnym.  GWAŁT. Niewiele jest książek młodzieżowych, które  podejmowałyby się próby przedst
Fascynacja książką
"Brama piekieł" Bill Schutt, J.R. Finch
Rozpoczął się listopad. Miesiąc raczej smutny, szary, ponury. Mniej więcej taką atmosferę daje się wyczuć podczas lektury "Bramy piekieł", chociaż
Kobietnik
"Królestwo Liter" - takie pisanie jest miłe niesłychanie:)
O dziwo Starsza jest najpilniejszą uczennicą, mimo że jeszcze w przedszkolu deklarowała ze łzami w oczach: "Ja nie chcę do sioły, nigdy nie pójdę do sio&
Zostań najbogatszym Ojcem Chrzestnym - recenzja gry Kasa i Spluwy
Gry imprezowe goszczą u nas często. Bardzo cenimy sobie tytuły w których może zasiąść więcej niż  osób, gdyż mamy wielu znajomych l
facebook