Duzeka.pl

Katalog

Książka A-Z

OPIS PRODUKTU

4.01.2019, 20:57
  • Autor Spit Lize
  • Tłumaczenie Żebrowski Łukasz
  • Wydawnictwo Marginesy
  • Redakcja Polańska Ewa
  • Język wydania polski
  • Język oryginału niderlandzki
  • Liczba stron 480
  • Numer wydania I
  • Data premiery 2018-04-04

OCENA

Szpadel
Blok lodu w bagażniku, historia z przeszłości i stryczek w szopie. Mroczna opowieść o przyjaźni, dorastaniu, zdradzie i zemście.

Oszałamiający debiut literacki niespełna trzydziestoletniej flamandzkiej pisarki i scenarzystki, który stał się sensacją (do dziś książkę przeczytało ponad 170 tysięcy osób) i zdobył liczne nagrody (dla porównania:  typowe nakłady książek w Belgii to 2 tys. egzemplarzy).

W belgijskiej wsi w 2002 roku urodziła się trójka dzieci: Eva oraz dwóch chłopców, Pim i Laurens. Cała trójka wychowywała się razem, dlatego sąsiedzi nazywali ich "trzema muszkieterami". "Zaczęliśmy używać tej nazwy w porę i nie w porę: gdy pędziliśmy na bramkę, gdy dostawaliśmy dobre albo złe stopnie na świadectwie, za każdym razem kiedy otwieraliśmy butelkę kidibula - aż uwierzyliśmy, że nigdy nie będzie nic ważniejszego niż nasza przyjaźń i że to o nas opowiadają książki do historii". Byli nierozłączni, ale w okresie dojrzewania, za sprawą szalejących hormonów, ich drogi zaczęły się rozchodzić...  
To wtedy chłopcy wpadli na pomysł okrutnej zabawy polegającej na tym, żeby zadawać dziewczynom tę samą zagadkę, którą wymyśliła Eva. Za prawidłową odpowiedź czeka dwieście euro. W przypadku błędu - należy zdjąć część ubrania.

Nadchodzą wakacje, które wszystko zmienią. Eva starając się zaprzyjaźnić z Elisą, wyniosłą dziewczyną z dużego miasta, wyjawia jej rozwiązanie zagadki, ona zaś wykorzystuje tę wiedzę, aby zakpić sobie z całej trójki. Bardzo boleśnie.

"To lato okaże się decydujące, wiedzieliśmy o tym wszyscy troje. Lipiec i sierpień wyznaczały koniec szkoły podstawowej i początek średniej, i wszystko, co znaliśmy, łącznie z nami samymi, miało się zmienić".  Trzynaście lat po wydarzeniach, które wymknęły się spod kontroli, Eva wraca  do rodzinnego domu z blokiem lodu w bagażniku. Powoli staje się jasne, że tym razem to ona  ustala zasady i okazuje się, że wizyta stanie się okazją do zemsty za to, co wydarzyło się  w przeszłości.

Narracja toczy się między współcześnie opowiadaną historią powrotu w rodzinne strony a wspomnieniami z przeszłości. Spit z przenikliwością i wrażliwością opisuje dzieciństwo swojej bohaterki spędzone w towarzystwie neurotycznej siostry, dominującego ojca oraz uległej matki. Trudna rodzinna sytuacja wzmacnia więź Evy z rówieśnikami - Laurensem i Pimem. Nastolatkowie pozostawieni samym sobie doprowadzają do wydarzeń tragicznych w skutkach. Autorka odtwarza tę historię z drobnych elementów, by stworzyć zaskakujący obraz całości ? co tak naprawdę wydarzyło się w niewyróżniającej się niczym belgijskiej wiosce, która ukrywa wiele sekretów?


RECENZJA
Eva od wielu lat mieszka w Brukseli, gdzie skończyła studia i podjęła tymczasową pracę nauczycielki plastyki w szkole podstawowej. Odcięła się od rodziców, utrzymuje jedynie sporadyczny kontakt z bratem i młodszą siostrą. Pewnego zimowego poranka wraca jednak do rodzinnego miasteczka na flamandzkiej prowincji, by wziąć udział w przyjęciu na cześć zmarłego jeszcze w dzieciństwie kolegi. W samochodzie Eva wiezie blok lodu, w sercu natomiast gorycz i dramatyczne wspomnienia dwóch upalnych letnich miesięcy sprzed trzynastu lat. 

Latem 2002 roku w miasteczku Bovenmeer coś się wydarzyło. To coś miało związek z trójką przyjaciół, określających samych siebie mianem muszkieterów, i zaważyło na całym dorosłym życiu nastoletniej wówczas Evy. Tylko tyle Lize Spit zdradza czytelnikowi - nawet nie tyle zdradza, co sugeruje, nic nie zostaje bowiem powiedziane wprost. Gdyby nie ta sugestia Szpadel niemal do ostatniej strony można by odczytywać jako opowieść o prowincjalnym zacofaniu i dorastaniu w dysfunkcyjnej rodzinie. Debiutująca pisarka pokazuje Belgię klasy B, odznaczającą się charakterystycznym dla małych miasteczek i wsi okrucieństwem, podwójną moralnością i życiową stagnacją. Rodzinne brudy pierze się na prowincji w obrębie własnych czterech ścian, sąsiadom nie zagląda się w okna nawet jeśli powszechnie wiadomo, że w ich domu źle się dzieje, nauczycielki zwalnia się z powodu lesbijskich skłonności, a mężczyzn, choćby nieudolnych i oddanych bardziej alkoholowemu nałogowi niż rodzinie, gloryfikuje się jako głowy rodziny. Jeśli wyjeżdża się na wakacje to stale w to samo miejsce, jeśli oddaje się rozrywce to suto zakrapianej alkoholem, a do sklepu rzeźnika przychodzi się w równej mierze po mięso, jak i po świeże plotki. Zmiany, zarówno technologiczne, jak i obyczajowe, zachodzą w Belgii prowincjalnej powoli - tu wciąż, mimo XXI wieku, chłopca, który zamiast szkolnej imprezy woli opiekę nad zwierzętami gospodarskimi, oskarża się o zniewieściałość lub homoseksualne ciągoty. Prowincjonalna stagnacja przejawia się ponadto w milczącej akceptacji rzeczywistości, nawet tej dalekiej od marzeń i oczekiwań, oraz biernej postawie wobec życia. Bovenmeer to rutyna i życie przypominające wegetację, z czego doskonale zdają sobie sprawę przedstawiciele najmłodszego pokolenia - wiedzą, że podczas wakacji będą skazani wyłącznie na własne towarzystwo, żaden ze szkolnych kolegów nie przyjedzie bowiem do miasteczka, w którym absolutnie nic się nie dzieje. Senne miasteczko może jednak skrywać prawdziwą grozę, której przedsmak Lize Spit daje czytelnikowi już na pierwszych stronach swojej debiutanckiej powieści, gdy ojciec daje małej Evie lekcję wieszania. Samobójców, nie tylko tych niedoszłych jak w przypadku ojca głównej bohaterki, jest zresztą w Bovenmeer więcej, co najlepiej pokazuje jakim dramatem może być życie na prowincji. 

Problem w tym, że wszystko to już było, i choć w powieści Lize Spit podane zostało w sposób inteligentny i udany stylistycznie, raczej nie ma mocy zafascynowania czytelnika. Zwłaszcza przy stale nawracającej metaforze błota i gnoju zalegających na okolicznych polach - można odnieść wrażenie, że autorka nie ufa inteligencji swojego odbiorcy i nie wierzy, że może on od razu zrozumieć jej intencje. Znacznie lepiej przedstawia się wątek dorastania trójki młodych bohaterów, zwłaszcza w kontekście otaczającej ich małomiasteczkowej beznadziei. Eva, Pim i Laurens przyszli na świat niemal w tym samym czasie, w dodatku jako jedyne dzieci w Bovenmeer w swoim roczniku. Trudno się dziwić, że od małego byli niemal nierozłączni, tworząc paczkę najlepszych przyjaciół. Więzi te zaczęły się rozluźniać dopiero w okresie dojrzewania, gdy budząca się seksualność przejęła prym nad dziecięcymi emocjami. Nowe, nieznane potrzeby i uczucia, krok po kroku odsuwały trójkę niegdysiejszych przyjaciół od siebie nawzajem, i tylko Eva próbowała, momentami wręcz rozpaczliwie, zatrzymać umykającą im bliskość. Z czasem także i ona zaczęła jednak "wyrastać" ze szczenięcej przyjaźni, widząc w niej raczej kolejną, po rodzinnej, toksyczną relację niszczącą jej życie. Wówczas właśnie dochodzi do owego tajemniczego zdarzenia, sugerowanego przez autorkę już w pierwszych akapitach jej powieści. Na pewien czas sugestia ta wystarcza, by utrzymać niepodzielną uwagę czytelnika, Lize Spit zbyt długo zwleka jednak z rzuceniem kolejnego tropu - w efekcie czytelnik przestaje rozumieć do czego cała ta opowieść zmierza i poddaje znużeniu nadmiarem szczegółów. 

Szpadla w żadnym wypadku nie można uznać za powieść nieudaną. Lize Spit pisze bardzo dobrze, ma też dar tworzenia intrygujących postaci oraz ewidentną umiejętność prowadzenia narracji. Finał uderza niczym tsunami, wywołuje szok i wprowadza czytelnika w stan emocjonalnego dyskomfortu, co dla mnie oznacza naprawdę dobrą literaturę - niepozostawiającą odbiorcy obojętnym wobec powieści i niepozwalającą o sobie zapomnieć. Młoda, niespełna trzydziestoletnia, pisarka grzeszy jedynie typową dla debiutantów nieumiejętnością oddzielenia ziarna od plew, rezygnacji z niektórych fragmentów fabuły i skondensowania akcji. Gdy posiądzie ten dar, jej powieści będzie się czytać znacznie lepiej, a ich siła oddziaływania jeszcze bardziej się zwiększy. 


Blanka Katarzyna Dżugaj

Komentarze

Ostatnie     recenzje

Nowości

FILM
KSIĄŻKA
MUZYKA
GRY

Konkursy

Newsletter

Chcesz wiedzieć więcej niż inni? Tylko w naszym Newsletterze dowiesz się wszystkiego z pierwszej ręki!
ekspres do biura warszawa
automaty vendingowe

  • Artykuły
  • Wywiady
  • Inne

Amal Clooney wreszcie jest w ciąży?

Zmiana kształtów żony George'a Clooneya może wskazywać na to, że na... »

Wyprasowana twarz Madonny na okładce

59-letnia Madonna mimo upływu czasu nie rezygnuje z wizerunku młodziutk... »

Oficjalna sesja laureatów Złotych Globów!

W niedzielny wieczór, w hotelu Beverly Hilton w Beverly Hills po raz 74.... »

Nasze     Patronaty

Następnym razem
Następnym razem to historia o sile pierwszej miłości, która nigdy nie daje o sobie zapomnieć.

Biega
    na blogach

McClellan Brian ? Jesienna Republika. Trylogia magów prochowych t.3
Trzeci i ostatni tom trylogii Magów prochowych doczekał się wreszcie swojej kolejki do czytania.  Po lekturze tomu drugiego zastanawiałam się, czy autor zdoła mnie
Królestwo Książek
Darmowe książki dla Blogerek! (i Blogerów)
Cześć! Wiem, że może to zabrzmieć jak kiczowata reklama, ale akcja z pewnością taka nie jest.Dzielę się wiadomością ze wszystkimi Blogerkami
Kobietnik
"Taki kot pomaluje każdy płot" - zwierzęcy bohaterowie podbijają nasze serca!:)
Sympatyczny zwierzak na okładce nie tylko fizjonomię ma uroczą - jest też istotką o złotym sercu, niezwykle empatyczną, pomysłową, działającą
Książkowa mania
BOOK TOUR: "Co mnie zmieniło na zawsze" - Amber Smith
Cześć, dziś kolejna książka, przeczytana w ramach Book Tour. Organizatorką jest autorka bloga "Wyznania uzależnionej od..książek"     Eden j
Mercy In Your eyes
Doodle Fusion: Planeta Bazgrołów
Stres to niestety nieodłączny element naszego życia. Towarzyszy nam niemal każdego dnia czy to w pracy, szkole, czy w domu. Można sobie z nim radzić na wiele ró
Elle Kennedy: Podbój
Autor: Elle KennedyTytuł: PodbójSeria: Off-Campus #3Stron: 448Wydawca: Zysk i S-kaBeztroska swoboda studencka powoli dobiega końca. Bohaterowie serii Off-Campus stopniowo docieraj
Zwiedzam wszechświat
Zapowiedzi marcowe [2017]
Luty minął jak z bicza strzelił, przyszła pora na marcowe zapowiedzi wydawnicze.Również i tym razem nie powala ilość nowości, które mnie w jaki
Redaktor na tropie
Mariusz Czubaj ?Martwe popołudnie?
Myślcie, a będzie Wam dane Żyjemy w czasach świętej trójcy. Ta trójca to media, biznes i polityka. Zacznę od sprostowania. I czepiania się. Choć
Kobietnik
"Tajemnicze kolorowanki" - kolorowanie i "wartości dodane";)
Pani naszej pierwszoklasistki stara się urozmaicać lekcje na wszelkie sposoby - wiadomo, że niesztampowe zadania przykuwają uwagę, wciągają, intrygują. Gdy zada
Angus Watson "Czas żelaza"
Zazwyczaj dzielę książki na trzy kategorie. Pierwszą stanowią dzieła, które przywracają czytelnikom wiarę w istnienie dobrej literatury. W szeregi drugie
Redaktor na tropie
Marcin Ciszewski ?Wiatr?
Nasza zima zła To miał być sylwester inny niż wszystkie, spędzony w surowych warunkach w schronisku na Kasprowym Wierchu, będącym mekką wszystkich szanują
Fascynacja książką
"Piąta pora roku" Nora K. Jemisin
Kiedy "Piąta pora roku" trafiła w moje ręce, od razu miałam ochotę ją przeczytać. W zależności od nastroju lubię sięgać po różne
Nałogowy Książkoholik
FELIETON: Wcale nas nie znacie!
źródłoPrzeglądając różnego rodzaju strony internetowe i czytając komentarze co poniektórych osób i nie ukrywajmy, że chodzi mi tu gł
Kobietnik
"Taki kot pomaluje każdy płot" - zwierzęcy bohaterowie podbijają nasze serca!:)
Sympatyczny zwierzak na okładce nie tylko fizjonomię ma uroczą - jest też istotką o złotym sercu, niezwykle empatyczną, pomysłową, działającą
Po drugiej stronie... książki
"Harry Potter i Kamień Filozoficzny", wersja ilustrowana
Dziś recenzja trochę nietypowa, bo zdjęciowa. Jestem pewna, że wielu z Was, tak jak i ja z niecierpliwością wyczekiwało tej daty: 21//22 października, premiera
Zwiedzam wszechświat
"Mnich"
Autor: Matthew Gregory LewisTytuł: "Mnich"Wydawnictwo: Vesper, 2016Ilość stron: 457Okładka: miękka ze skrzydełkamiW II połowie XVIII wieku ludzką wyobraźni
Przedpremierowo: Co mnie zmieniło na zawsze [patronat]
Agresja. Brutalność. Przemoc na tle seksualnym.  GWAŁT. Niewiele jest książek młodzieżowych, które  podejmowałyby się próby przedst
Fascynacja książką
"Brama piekieł" Bill Schutt, J.R. Finch
Rozpoczął się listopad. Miesiąc raczej smutny, szary, ponury. Mniej więcej taką atmosferę daje się wyczuć podczas lektury "Bramy piekieł", chociaż
Kobietnik
"Królestwo Liter" - takie pisanie jest miłe niesłychanie:)
O dziwo Starsza jest najpilniejszą uczennicą, mimo że jeszcze w przedszkolu deklarowała ze łzami w oczach: "Ja nie chcę do sioły, nigdy nie pójdę do sio&
Zostań najbogatszym Ojcem Chrzestnym - recenzja gry Kasa i Spluwy
Gry imprezowe goszczą u nas często. Bardzo cenimy sobie tytuły w których może zasiąść więcej niż  osób, gdyż mamy wielu znajomych l
facebook